Na Cyprze ponownie wybucha debata o sprawiedliwości płacowej – a dokładniej o tym, kto zyskuje na systemie ATA, a kto pozostaje zupełnie pominięty. Nowy głos w publicznej dyskusji podkreśla narastające poczucie, że państwo chroni przede wszystkim uprzywilejowanych, podczas gdy 60–65 procent pracowników nie otrzyma z tytułu ATA absolutnie nic, mimo rosnącej inflacji i kosztów życia.
System, który pogłębia różnice zamiast je zmniejszać
Według krytyków najnowszej umowy rządowej, podpisanej z wielkim rozmachem w Pałacu Prezydenckim, ATA stała się symbolem społecznej nierówności. Gdy ceny żywności, paliwa i usług rosną, automatyczna indeksacja wynagrodzeń chroni polityków, wyższych urzędników publicznych i dyrektorów dużych firm.
Tymczasem dla większości pracowników sektora prywatnego – zdecydowanie najsilniej dotkniętej inflacją – nie przewidziano żadnego mechanizmu osłonowego.
Krytycy mówią wprost: to kolejny raz, gdy państwo „nie widzi” zwykłych pracowników, a ich reprezentanci – związki zawodowe – zostają wystawieni na społeczny ostrzał, mimo że nie mają narzędzi, by przeforsować sprawiedliwsze rozwiązania.
„To nie pierwszy raz”. Historia powtarza się od lat
Autorzy analizy przypominają historyczne analogie. W 2012 roku, w czasie kryzysu gospodarczego i negocjacji z trojką, proponowano progresywne cięcia płac – najwięcej mieli stracić najwyżej zarabiający.
Cypr jednak odmówił i zdecydował o jednakowych procentowo cięciach dla wszystkich, co uderzyło najmocniej w osoby o najniższych dochodach.
Teraz – jak podkreślają komentatorzy – historia wraca w wersji odwrotnej: wszyscy powinni być chronieni przed inflacją, ale rzeczywiste podwyżki trafią głównie do najlepiej zarabiających.
Podobnie było z rekompensatami dla posiadaczy depozytów po „haircut” z 2013 roku. Zamiast chronić najuboższych, państwo wypłaciło ten sam procent rekompensaty wszystkim, co sprawiło, że niektórzy otrzymali nawet 100 tys. euro.
„Polityka dla wybranych”. Coraz głębsza przepaść społeczna
Zdaniem krytyków rządowej polityki, Cypr pogłębia strukturalną nierówność, udając jednocześnie, że kieruje się zasadą proporcjonalności.
ATA nie bierze pod uwagę realnych potrzeb – takich jak sytuacja emerytów z niskimi świadczeniami czy pracowników otrzymujących minimalne wynagrodzenie.
Autorzy analizy podkreślają, że prawdziwie sprawiedliwy system musiałby być progresywny:
• pełna ATA tylko dla osób o najniższych dochodach,
• ograniczona ATA dla wysokopłatnych stanowisk,
• dodatkowe wsparcie dla gospodarstw domowych zagrożonych ubóstwem.
Tymczasem polityka rządu – jak zauważa tekst – jest wygodna finansowo tylko wtedy, gdy istnieje „lejfdendro”, czyli magiczne drzewo pieniędzy.
W rzeczywistości jednak zasoby państwa są ograniczone, a każdy dodatkowy euro wydany na podwyżki płac oznacza mniej środków na inwestycje, infrastrukturę i usługi publiczne.
Co się stanie, gdy gospodarka zwolni?
Kluczowe pytania, które zadają ekonomiści, brzmią:
• Co, jeśli wzrost gospodarczy spowolni?
• Co, jeśli państwo będzie musiało ponieść dodatkowe koszty np. z powodu katastrof klimatycznych?
• Czy rosnące koszty ATA ograniczą środki na szkoły, zdrowie czy drogi?
Autorzy ostrzegają, że prawdziwy koszt obecnej umowy wyjdzie na jaw szybciej, niż się spodziewamy.
FAQ
1. Dlaczego ATA dotyczy tylko części pracowników?
Ponieważ nie ma obowiązku wdrażania indexacji płac w sektorze prywatnym. Większość firm jej nie stosuje, a państwo nie wprowadziło żadnego mechanizmu osłonowego.
2. Kto najbardziej korzysta na obecnym systemie?
Najwyżej wynagradzani pracownicy sektora publicznego i prywatnego, których płace automatycznie rosną wraz z inflacją.
3. Jakie zmiany sugerują ekonomici?
System progresywny – większa ochrona najniższych dochodów, mniejsza dla wysokich płac, aby ograniczyć nierówności i zabezpieczyć budżet państwa.
