Na południu i wschodzie Cypru, w pobliżu popularnych kurortów turystycznych, znajdują się obszary, które nie należą do Republiki Cypryjskiej, mimo że leżą na jej terytorium. To suwerenne bazy wojskowe Wielkiej Brytanii – Akrotiri i Dhekelia – pozostałość po epoce kolonialnej, która do dziś budzi emocje.
Brytyjska obecność od XIX wieku
Wielka Brytania przejęła kontrolę nad Cyprem pod koniec XIX wieku. Wyspa była kolonią aż do 1960 roku, kiedy w wyniku traktatów londyńsko-zurychskich Cypr ogłosił niepodległość. Jednocześnie Londyn zagwarantował sobie prawo do zachowania dwóch baz wojskowych, które uzyskały status suwerennych terytoriów zamorskich – niezależnych od rządu cypryjskiego.
Gdzie są i jak działają?
Baza Akrotiri znajduje się na południu, w rejonie Limassol. To ważny punkt logistyczny i lotniczy, z którego korzystają brytyjskie i sojusznicze siły w operacjach na Bliskim Wschodzie. Z kolei Dhekelia, położona między Larnaką a okupowaną Famagustą, przecinana jest przez główną trasę turystyczną. Administracyjne centrum obu baz mieści się w Episkopi Cantonment, które pełni rolę dowództwa.
Dlaczego bazy są ważne?
Położenie Cypru sprawia, że jest to punkt strategiczny dla działań wojskowych, humanitarnych i rozpoznawczych w regionie. Bazy są wykorzystywane m.in. przez NATO i ONZ. Startowały stąd samoloty prowadzące misje nad Syrią, a infrastruktura lotnicza i radarowa Akrotiri ma znaczenie globalne. Obecność baz jest również elementem trójstronnego układu gwarancyjnego między Wielką Brytanią, Grecją i Turcją.
Miasteczka z brytyjskim prawem
Na terenie baz żyje ok. 15–20 tysięcy osób – głównie żołnierze, ich rodziny i pracownicy cywilni. Działają tam szkoły, szpitale, sklepy, a obowiązujące prawo to system brytyjski. Granice baz przeplatają się z cypryjskimi wioskami, a mieszkańcy obu stron często żyją tuż obok siebie.
Spuścizna kolonializmu czy źródło pracy?
Choć dla wielu Cypryjczyków bazy są reliktem epoki kolonialnej, który powinien zostać zrewidowany, inni doceniają ich obecność – głównie ze względu na miejsca pracy i wsparcie lokalnych usług. W przeszłości pojawiały się protesty, zwłaszcza ekologiczne – m.in. z powodu hałasu samolotów czy zanieczyszczeń środowiska. Niemniej jednak, bazy pozostają integralnym elementem cypryjskiego krajobrazu politycznego i społecznego.
Polacy w brytyjskich bazach
W strukturach baz można spotkać również Polaków – zarówno jako członków sił zbrojnych, jak i pracowników cywilnych. Część mieszka w sąsiednich miejscowościach i pracuje jako technicy, kierowcy, personel medyczny czy wykonawcy usług. Dla wielu Polaków mieszkających na Cyprze codzienne przejazdy przez Dhekelię czy kontakty z bazą są czymś naturalnym.
FAQ
Dlaczego na Cyprze znajdują się brytyjskie bazy wojskowe?
To efekt traktatów z 1960 roku, które umożliwiły Wielkiej Brytanii zachowanie dwóch baz jako suwerennych terytoriów po uzyskaniu przez Cypr niepodległości.
Czy mieszkańcy Cypru mogą przebywać na terenie brytyjskich baz?
Tak, ale z ograniczeniami. Wiele dróg publicznych przebiega przez terytorium baz, a cypryjscy pracownicy są zatrudniani w bazowej infrastrukturze cywilnej.
Czy obecność baz jest kontrowersyjna?
Tak – dla części społeczeństwa to niepożądana spuścizna kolonializmu, dla innych – źródło stabilnych miejsc pracy i rozwoju lokalnej gospodarki.
