Opór części samorządów wobec systemu „Pay As You Throw” wywołuje coraz większą krytykę. Bruksela ostrzega, że Cypr wciąż nie spełnia kluczowych wymogów dotyczących gospodarowania odpadami, a opóźnienia mogą przełożyć się na poważne konsekwencje.
Samorządy żądają jasności i większego finansowania
Gminy wskazują, że nie mogą wdrożyć PAYT bez informacji o lokalizacjach przetwarzania bioodpadów, kosztach operacyjnych i doposażeniu w sprzęt. Podkreślają też, że brakuje funduszy na rekrutację inspektorów oraz system licencjonowania odpadów opakowaniowych. Władze lokalne domagają się podniesienia państwowych dotacji ze 117 do 170 milionów euro, powołując się na inflację i rosnące potrzeby operacyjne.
Przewodniczący Unii Gmin Andreas Vyraς ostrzega, że jeśli te kwestie nie zostaną rozwiązane, samorządy odmówią wdrożenia PAYT.
Obawy o nieuczciwe praktyki i koszty dla mieszkańców
Posłowie opozycji podnoszą ryzyko niepożądanych skutków, wskazując m.in. na przykład Aglandji, gdzie po wdrożeniu PAYT część mieszkańców zaczęła wyrzucać śmieci w sąsiednich gminach, co zwiększyło ilość odpadów o 40 procent. Mimo tych trudności Departament Ochrony Środowiska podkreśla, że selektywna zbiórka u źródła pozostaje najskuteczniejszą metodą redukcji odpadów.
Rząd przeznaczył 25 milionów euro na wsparcie PAYT oraz 35 milionów w ramach projektu Smart Cities, który obejmuje m.in. inteligentne systemy zarządzania odpadami. Minister rolnictwa Maria Panayiotou poinformowała, że gospodarstwa domowe będą płacić rocznie od 150 do 250 euro, w zależności od analizy kosztów w poszczególnych gminach.
Kryzys w gospodarce odpadami pogłębia się
Eksperci ostrzegają, że brak skutecznych działań utrwala strukturalne problemy Cypru w gospodarce odpadami. UE od lat krytykuje kraj za niewydolny recykling i składowanie nieprzetworzonych odpadów. Nowa dyrektywa odpadowa wymaga ograniczenia marnowania żywności na każdym etapie łańcucha dostaw, a kluczowy obowiązek dotyczy zbiórki bioodpadów, którą Cypr miał wprowadzić od 1 stycznia 2024 roku. Prawie dwa lata po terminie wdrożenie pozostaje minimalne.
Organiczne odpady stanowią około 40 procent śmieci domowych. Eksperci podkreślają, że ich oddzielenie znacząco odciążyłoby system, ale wiele gmin wciąż nie posiada podstawowej infrastruktury – od specjalistycznych pojazdów, przez brązowe pojemniki, po miejsca przetwarzania.
„Bez działań znów utkwimy w martwym punkcie”
Poseł Zielonych Charalambos Theopemptou podkreśla, że problem dotyczy nie tylko braku infrastruktury, ale i geografii – trudno bowiem wdrożyć PAYT w odległych, górskich gminach tak samo jak w zurbanizowanych centrach. Wskazuje też na wyzwania dotyczące bloków mieszkalnych, w których nie wiadomo, kto segreguje odpady, a kto nie.
Zaleca szybkie wprowadzenie lokalnych kompostowników oraz rozpoczęcie zbiórki bioodpadów w rejonach rolniczych. Podkreśla także konieczność objęcia programami ograniczania odpadów branży gastronomicznej i hotelarskiej oraz stworzenia jasnych zasad dotyczących darowizn żywności, które dziś blokuje biurokracja.
Ostrzega, że Cypr pozostaje najsłabszym państwem UE w dziedzinie bioodpadów. „Mamy osiem lat na dostosowanie do ogólnych wymogów, ale w przypadku bioodpadów termin jest praktycznie dwuletni. Nie możemy sobie pozwolić na kolejne opóźnienia”.
FAQ
Dlaczego samorządy sprzeciwiają się PAYT?
Brakuje jasności co do infrastruktury bioodpadów, kosztów operacyjnych i finansowania, a gminy domagają się większego wsparcia państwa.
Co grozi Cyprowi, jeśli PAYT i bioodpady dalej będą opóźnione?
Ryzyko poważnych sankcji i kontynuacja wieloletnich problemów w krajowym systemie odpadów, które UE krytykuje od lat.
Jakie działania proponują eksperci?
Lepszą infrastrukturę, lokalne kompostowniki, wsparcie branży gastronomicznej, zmiany regulacyjne i jasne terminy wdrożenia.
