Na Cyprze nie zabraknie materiałów do budowy dróg, portów i infrastruktury przynajmniej do 2050 roku – wynika z najnowszej analizy. Jednocześnie raport kontrolny pokazuje poważne problemy z dostępnością głazów w Pafos, opóźnienia w wydawaniu pozwoleń, luki w nadzorze oraz ryzyko środowiskowe związane z planami nowych kamieniołomów.
Pafos z niedoborem głazów do inwestycji
Z raportu wynika, że region Pafos od lat zmaga się z ograniczoną dostępnością dużych bloków skalnych potrzebnych m.in. do projektów portowych. Szacuje się, że z istniejących kamieniołomów w rejonie Androlikou można pozyskać około 130 tys. m³ materiału, co nie wystarczy do planowanej rozbudowy portu w Latsi.
W przypadku nowej proponowanej strefy kamieniołomowej w Androlikou wstępne analizy wskazują na zasoby rzędu około 425 tys. m³. Jednocześnie część firm działających wcześniej w tej strefie wyczerpała swoje zapasy.
Według danych resortowych do końca 2025 roku licencjonowane zasoby dwóch koncesji w Androlikou wynosiły około 3,1 mln m³, jednak sprzedaż jednej z firm od 1993 roku odpowiadała zaledwie za niewielką część całkowitego wydobycia.
Materiałów starczy do 2050 roku, ale nie wszędzie
Analiza strategiczna wskazuje, że w skali całego kraju nie przewiduje się znaczącego niedoboru podstawowych surowców dla budownictwa, produkcji cementu czy infrastruktury do 2050 roku. Problemem pozostaje jednak logistyka – transport materiałów między regionami jest kosztowny i nieefektywny, co może utrudniać realizację odległych inwestycji.
W praktyce oznacza to, że lokalne niedobory mogą się pojawiać mimo ogólnej wystarczalności zasobów.
Opóźnienia, nieprawidłowości i luki w nadzorze
Raport wskazuje także na poważne problemy systemowe. Spośród 29 wniosków o pozwolenia na rozwój kamieniołomów z lat 2020–2023 zakończono tylko 14, a część procedur przeciągała się ponad dwa lata. Zwrócono również uwagę na zaległości finansowe części operatorów, brak skutecznych kontroli oraz przypadki naruszeń przepisów bez konsekwencji.
Kontrolerzy przypomnieli też o wcześniejszych ustaleniach z 2019 roku, kiedy to wydano pozwolenia poza strefami kamieniołomowymi bez wymaganych ocen środowiskowych, a także o przypadkach decyzji administracyjnych bez wystarczającego uzasadnienia.
Zagrożenia dla środowiska i obszarów chronionych
Szczególne obawy budzą plany rozszerzenia działalności w rejonie Androlikou. W pobliżu działa kolonia chronionej egipskiej rudawki, która – według raportu – opuściła swoje siedlisko z powodu uciążliwości związanych z wydobyciem. Gatunek ten objęty jest ścisłą ochroną unijną i w UE występuje tylko na Cyprze.
Raport wskazuje także na brak oceny pośrednich skutków dla obszarów Natura 2000 oraz potencjalne zagrożenia dla zasobów wód podziemnych. Eksperci ostrzegają, że dalsza eksploatacja może ograniczyć zasilanie lokalnego akweduktu nawet o 160 tys. m³ rocznie.
Strategia pozostaje na papierze
Choć strategia zrównoważonego rozwoju sektora wydobywczego została przygotowana w 2022 roku, nie została wdrożona. Raport wskazuje, że z powodu sporów między instytucjami pozostaje ona jedynie projektem administracyjnym.
Kontroler podkreśla, że racjonalne zarządzanie zasobami mineralnymi jest kluczowe dla gospodarki, środowiska i bezpieczeństwa inwestycji, a ich eksploatacja musi odbywać się z pełnym poszanowaniem przepisów.
FAQ
Czy Cyprowi grozi brak materiałów budowlanych?
Nie w skali kraju – prognozy wskazują, że zasoby wystarczą do 2050 roku, choć lokalnie mogą występować niedobory.
Dlaczego Pafos ma problemy z dostępnością głazów?
Z powodu ograniczonych lokalnych zasobów oraz dużego zapotrzebowania na inwestycje portowe i infrastrukturalne.
Czy wydobycie zagraża środowisku?
Tak – raport wskazuje na ryzyko dla chronionych gatunków, obszarów Natura 2000 i zasobów wód podziemnych.
