Komisja Europejska przedstawiła projekt zmian w unijnym systemie handlu uprawnieniami do emisji CO₂ (EU ETS), który ma obowiązywać po 2030 roku. Propozycje mają pomóc Unii Europejskiej osiągnąć cel redukcji emisji gazów cieplarnianych o 90% do 2040 roku, ale jednocześnie mogą mieć istotny wpływ na gospodarkę Cypru.
Projekt przewiduje zarówno rozwiązania korzystne dla wyspy, jak i nowe wyzwania dla energetyki, lotnictwa, przemysłu oraz gospodarki odpadami.
Setki milionów euro dla cypryjskiej żeglugi
Jedną z najważniejszych informacji dla Cypru jest przedłużenie do 2038 roku specjalnego mechanizmu podziału wpływów z morskiego systemu ETS.
Rozwiązanie dotyczy wyłącznie Cypru, Grecji i Malty, czyli państw o wyjątkowo dużym znaczeniu dla europejskiej żeglugi.
Dzięki temu do Cypru mają trafić setki milionów euro, które będzie można przeznaczyć m.in. na:
- rozwój zielonych paliw,
- elektryfikację portów,
- poprawę efektywności energetycznej statków,
- inwestycje ograniczające emisję CO₂.
Jednocześnie do 2035 roku przedłużone zostaną wyjątki dla połączeń promowych o charakterze publicznym oraz połączeń z małymi wyspami.
Rachunki za prąd nadal pod presją
Projekt nie oznacza końca wysokich kosztów energii elektrycznej.
Dopóki Cyprus Electricity Authority (EAC/AHK) będzie produkować energię głównie z produktów ropopochodnych, nadal będzie musiała kupować uprawnienia do emisji CO₂. Koszty te są obecnie uwzględniane w rachunkach za energię elektryczną.
Komisja proponuje jednak dwa rozwiązania, które mogą ograniczyć presję na ceny:
- wolniejsze zmniejszanie liczby dostępnych uprawnień, co ma zapobiegać gwałtownym wzrostom cen CO₂,
- obowiązek przeznaczania co najmniej połowy wpływów z ETS na rozwój energetyki, sieci przesyłowych, magazynów energii i odnawialnych źródeł energii.
Nowe zasady dla lotnictwa
Jedna z najważniejszych zmian dotyczy transportu lotniczego.
Obecnie system ETS obejmuje głównie loty odbywające się w granicach Europejskiego Obszaru Gospodarczego.
Od 2029 roku ma zostać rozszerzony również na loty z Unii Europejskiej do państw trzecich znajdujących się w promieniu do 5000 kilometrów.
Dla Cypru oznacza to, że nowe przepisy obejmą znaczną część połączeń z Bliskim Wschodem i krajami Zatoki Perskiej – rynkami ważnymi zarówno dla turystyki, jak i biznesu.
Choć projekt przewiduje uproszczenia dla mniejszych przewoźników oraz przegląd przepisów w 2032 roku, eksperci podkreślają, że nowe regulacje mogą przełożyć się na wzrost kosztów operacyjnych linii lotniczych, a w konsekwencji także cen biletów.
Przemysł dostanie więcej czasu
Cypryjski przemysł ciężki – przede wszystkim cementownie i zakłady ceramiczne – zachowa bezpłatne uprawnienia do emisji aż do 2037 roku.
Warunkiem będzie jednak przedstawienie planów dekarbonizacji i realizacja inwestycji ograniczających emisję CO₂.
Firmy, które nie spełnią tych wymagań, mogą utracić część bezpłatnych uprawnień i ponosić wyższe koszty działalności.
Zmiany obejmą również odpady
Od 2031 roku do systemu ETS stopniowo ma zostać włączone spalanie odpadów komunalnych.
Dodatkowo składowiska odpadów będą objęte obowiązkiem monitorowania emisji, co w przyszłości może oznaczać kolejne opłaty.
Dla Cypru jest to szczególnie istotne, ponieważ wyspa nadal w dużym stopniu opiera gospodarkę odpadami na składowaniu.
Negocjacje jeszcze trwają
Przedstawiona propozycja nie jest jeszcze obowiązującym prawem.
Komisja Europejska zaprezentowała projekt 17 lipca 2026 roku. Państwa członkowskie mają dążyć do osiągnięcia politycznego porozumienia do grudnia 2026 roku, a zakończenie negocjacji z Parlamentem Europejskim planowane jest na marzec 2027 roku.
Cypr zapowiada dalszą współpracę z Grecją i Maltą, aby utrzymać korzystne rozwiązania dla sektora morskiego i ograniczyć potencjalne negatywne skutki dla lotnictwa oraz gospodarki.
FAQ
Czym jest system EU ETS?
To unijny system handlu uprawnieniami do emisji CO₂. Firmy emitujące dwutlenek węgla muszą kupować uprawnienia odpowiadające wielkości swoich emisji.
Co Cypr zyska na nowych propozycjach?
Największą korzyścią ma być utrzymanie specjalnego mechanizmu podziału wpływów z morskiego ETS do 2038 roku, co może przynieść wyspie setki milionów euro na inwestycje w zieloną żeglugę.
Czy zmiany mogą wpłynąć na ceny lotów?
Tak. Jeśli projekt zostanie przyjęty w obecnym kształcie, od 2029 roku część lotów z UE do krajów spoza Unii – w tym wiele połączeń z Cypru – zostanie objęta systemem ETS, co może zwiększyć koszty przewoźników.
