Naukowcy z Centrum Doskonałości Eratostenes (Cyprus University of Technology – CUT) we współpracy z Narodowym Obserwatorium w Atenach rozpoczęli projekt stworzenia pierwszej w historii mapy wszystkich drzew cytrusowych na Cyprze – od plantacji po przydomowe ogrody. Celem jest przygotowanie się na pojawienie się groźnej choroby roślin, znanej jako „żółty smok” cytrusów (HLB, Huanglongbing), która zniszczyła znaczną część upraw w USA.
Walka z czasem – HLB jeszcze nie ma, ale to kwestia czasu
Choroba HLB nie została jeszcze wykryta na Cyprze, jednak – jak ostrzegają eksperci – jej pojawienie się jest tylko kwestią czasu. Przenosi ją azjatycka psylka cytrusowa (ACP – Diaphorina citri), owad, który został już wykryty na wyspie w 2023 roku w rejonie Fasouri w Limassol.
Według danych Departamentu Rolnictwa, Cypr jest jedynym krajem Unii Europejskiej, gdzie owad ten występuje, a Komisja Europejska monitoruje sytuację bardzo uważnie. Najbliższym ogniskiem HLB pozostaje Arabia Saudyjska.
– Naszym celem jest przygotować się, zanim choroba dotrze na wyspę, i zminimalizować jej skutki – wyjaśnia dr Menelaos Stavrinidis z Eratostenes Centre. Wskazuje na przykład Kalifornii, gdzie wczesne działania pozwoliły ograniczyć straty, w przeciwieństwie do Florydy, która straciła 60% produkcji cytrusów po zbyt późnej reakcji.
Nie wiemy, gdzie rosną wszystkie cytrusy
Cypryjscy badacze podkreślają, że kluczowym problemem jest brak danych o rozmieszczeniu drzew cytrusowych. Nie wiadomo, gdzie dokładnie rosną – ani w ogrodach, ani w opuszczonych sadach.
Nowa mapa pozwoli na wczesne wykrycie zagrożeń i szybkie działania, takie jak opryski czy usuwanie zakażonych drzew. Projekt wykorzystuje dane satelitarne wysokiej rozdzielczości, drony i sztuczną inteligencję, a w przyszłości ma pomóc także w monitorowaniu innych chorób upraw.
– Dziś nie mamy narzędzia, które pozwoliłoby nam kontrolować drzewa w sposób systematyczny. Mapa to pierwszy krok do skutecznej obrony – mówi badaczka Eleni Loulli z zespołu Eratostenes.
Kalifornia inspiracją, biologia w akcji
Równolegle z mapowaniem, cypryjscy naukowcy stosują biologiczne metody walki z insektami, wykorzystując pożyteczne pasożyty pochodzące z Kalifornii, które składają jaja wewnątrz larw psylki, eliminując ją w naturalny sposób.
Projekt ma potrwać 18 miesięcy, a jego efektem będzie interaktywna baza danych wszystkich drzew cytrusowych na Cyprze – także tych w miastach i na terenach półurbanistycznych.
FAQ
Czym jest „żółty smok” cytrusów (HLB)?
To bakteryjna choroba blokująca przepływ składników odżywczych w drzewach, prowadząca do żółknięcia liści, deformacji owoców i śmierci rośliny w ciągu kilku lat.
Czy choroba występuje już na Cyprze?
Nie, ale przenoszący ją owad został wykryty w 2023 roku. Eksperci uważają, że infekcja to tylko kwestia czasu.
Jak Cypr się przygotowuje?
Powstaje szczegółowa mapa wszystkich drzew cytrusowych z wykorzystaniem satelitów, dronów i uczenia maszynowego, a także program biologicznej kontroli szkodników.
