Rok po zapowiedzi prezydenta dotyczącej ożywienia peryferyjnej Tillirii, Kato Pyrgos znalazło się w centrum jednego z najbardziej ambitnych projektów transformacji ekologicznej na Cyprze. Celem jest stworzenie pierwszej na wyspie społeczności neutralnej klimatycznie, opartej na energii odnawialnej, gospodarce obiegu zamkniętego i nowoczesnej infrastrukturze.
W piątek miejscowość odwiedzili wiceminister przy prezydencie Irini Piki oraz ministrowie transportu i rolnictwa, aby ocenić postęp dziewięciu kluczowych projektów realizowanych w ramach pilotażowego programu „zielonej wspólnoty”.
Energetyczna wspólnota Tillirii nabiera kształtów
Jednym z filarów projektu jest Tilliria Energy Community, która 13 września 2025 roku została formalnie zarejestrowana jako organizacja non profit. Łączy ona pięć miejscowości: Kato Pyrgos, Pano Pyrgos, Pachyammos, Mosfiliou i Pigenia.
Zainteresowanie inicjatywą okazało się bardzo duże. Ponad 200 mieszkańców wyraziło chęć przystąpienia do wspólnoty, a do tej pory złożono ponad 100 oficjalnych wniosków dotyczących instalacji paneli fotowoltaicznych i systemów magazynowania energii. Pierwszy etap projektu zostanie sfinansowany grantem w wysokości 1,8 mln euro z funduszy OPAP, a Cypryjska Agencja Energii przygotowuje obecnie analizę techniczno-ekonomiczną, która określi zakres początkowych inwestycji.
Recykling i gospodarka odpadami
Postępy widać także w obszarze gospodarki odpadami. Zielony kiosk do zbiórki surowców wtórnych przeszedł już kontrolę EAC i został podłączony do sieci. Jego funkcjonowanie będzie finansowane do września 2029 roku w ramach programu LIFE IP CYzero WASTE, po czym odpowiedzialność przejmie Rada Gospodarki Odpadami Nikozji.
Równolegle zaplanowano tymczasową, małą oczyszczalnię ścieków, która obsłuży hotele, radę wspólnoty oraz posterunek policji. Koszt inwestycji szacowany jest na 300 tys. euro. Koszty eksploatacji mają nie przekraczać 1 euro za metr sześcienny, a poszczególni użytkownicy zadeklarowali pokrywanie własnego zużycia.
W budżetach na 2026 rok uwzględniono już środki na trwałe rozwiązanie – sieć kanalizacyjną i oczyszczalnię zdolną obsłużyć wszystkie społeczności Tillirii.
Problemy z lokalizacją punktu recyklingu
Jednym z głównych wyzwań pozostaje znalezienie odpowiedniej państwowej działki pod budowę zielonego punktu i centrum recyklingu. Rząd analizuje obecnie możliwość wywłaszczeń. Po ustaleniu lokalizacji ogłoszony zostanie przetarg na dokumentację i prace budowlane. Koszt projektu szacowany jest na 700–800 tys. euro, przy czym możliwe są dodatkowe wydatki związane z modernizacją dróg.
Licencjonowanie przechodzi także wspólnotowy kompostownik dla 1096 mieszkańców. Inwestycja, której zakończenie planowane jest na początek 2027 roku, ma kosztować 860 tys. euro i pozwolić na przetwarzanie 128 ton bioodpadów rocznie.
Infrastruktura, woda i transport
Modernizacja zapory w Kato Pyrgos jest ukończona w około 80 procentach. Prace o wartości 600 tys. euro obejmują czyszczenie i wymianę systemów odwadniających, co ma kluczowe znaczenie dla lokalnych rolników.
Na finiszu jest także projekt modernizacji przystani rybackiej, który uzyskał pozytywną ocenę środowiskową we wrześniu 2025 roku. Dodatkowe 300 tys. euro zostanie przeznaczone na rozwiązanie problemu zamulania.
Miejscowość zyska również pierwszą publiczną ładowarkę do samochodów elektrycznych, a wspólnota otrzyma pojazd elektryczny do użytku służbowego, przekazany przez grupę Sfakianakis – przedstawiciela marki BYD na Cyprze.
Jedno miejsce, wiele usług
Elementem poprawiającym jakość życia mieszkańców będzie także punkt kompleksowej obsługi, który umożliwi załatwianie spraw związanych z pozwoleniami budowlanymi, dotacjami czy dopłatami rolnymi bez konieczności wyjazdu poza region przygraniczny.
FAQ
Czym jest projekt zielonej wspólnoty w Kato Pyrgos?
To pilotażowy program mający stworzyć pierwszą na Cyprze społeczność neutralną klimatycznie, opartą na OZE, recyklingu i nowoczesnej infrastrukturze.
Ile osób chce dołączyć do wspólnoty energetycznej Tillirii?
Zainteresowanie wyraziło ponad 200 mieszkańców, a złożono już ponad 100 wniosków o instalacje fotowoltaiczne i magazyny energii.
Jakie są największe wyzwania projektu?
Najtrudniejsze pozostaje znalezienie odpowiedniej działki pod centrum recyklingu oraz koordynacja wielu inwestycji w krótkim czasie.
